دوران رنج و محنت دوران كودكى و نوجوانى امام صادق ( ع ) را بايد دوران رنج و محنت آن حضرت ناميد . چرا كه در اين دوران ، گرد و غبار حزن و اندوه ناشى از شهادت جانگداز حضرت ابا عبداللّه الحسين ( ع ) و ياران با وفايش و اسارت زنان و خاندان مطهّرش ، هنوز از چهره جامعهء شيعى ، بويژه بيت امامت ، زدوده نشده بود . او از نزديك شاهد گريه‌هاى پيوسته و ناله‌هاى جانسوز جدّ بزرگوارش امام سجاد ( ع ) در فراق و مظلوميّت سالار شهيدان ، حسين بن على ( ع ) بود و نيز مىديد كه آن بزرگوار در چه شرايط دشوار سياسى و فرهنگى زندگى مىكرد . از يك سو ، شاهد تحت نظر بودن جدّ بزرگوارش از سوى دستگاه خلافت بود ؛ از سوى ديگر ، مىديد مردم بر اثر دسترسى نداشتن به امامشان در يك سردرگمى و نگرانى فكرى و سياسى عجيبى بسر مىبرند و جوّ اختناق و فشار حكومت بر شيعيان و پيروان اهل بيت به حدّى است كه كسى جرأت ابراز عقيده ندارد . حجّاج بن يوسف كه در اين دوران بر عراق مسلّط بود ، بيشترين فشار را بر شيعيان وارد كرد و بسيارى از آنان را به شهادت رساند . چندانكه مورخان افرادى را كه به دستور وى به قتل رسيده‌اند بالغ بر 120 هزار نفر نوشته‌اند . « 1 » و اينها همه رنجهاى ديگرى بود كه خاطر مبارك پيشواى ششم شيعيان را در اين دوران مىآزرد . همراه پدر با رحلت پيشواى چهارم و انتقال امامت به امام باقر ( ع ) ، حضرت صادق ( ع ) وارد عنفوان جوانى شد ، و حدود نوزده سال از حيات خود را در كنار پدر ارجمندش كه عهده‌دار منصب امامت بود ، سپرى كرد . امام صادق ( ع ) به عنوان بزرگترين و بزرگوارترين فرزند امام باقر ( ع ) در تمامى ميدانهاى مبارزهء فرهنگى و سياسى در كنار پدر بزرگوارش و همراه آن حضرت بود ، و از

--> ( 1 ) - ر . ك : كامل ابن اثير ، ج 4 ، ص 587 .